Kałkan



Kałkan jest tarczą pochodzenia wschodniego, silnie wypukłą, wykonaną z koncentrycznie ułożonych prętów figowych lub trzcinowych, przeplatanych kolorowymi jedwabnymi nićmi, rzadziej stosowano zamiast plecionki z prętów skóry naśladujące niekiedy (na zasadzie wyciskania w niej) figowe pręty z koncentrycznie biegnącymi prążkami. Od strony zewnętrznej, pośrodku, kałkan okuty był metalowym wzmacniającym całą konstrukcję umbem oraz czterema metalowymi tarczkami, symetrycznie ułożonymi wokół umba; do tarczek od strony wewnętrznej zamocowane były cztery metalowe pierścienie mocujące rzemienne uchwyty. Od wewnątrz natomiast znajdowała się podszewka z tkaniny oraz skórzana poduszeczka, o ktorą opierano dłoń trzymającą tarczę. W czasie pochodów wożono kałkan w specjalnych skórzanych bądź też mosiężnych futerałach, natomiast w organizowanych z różnych okazji kawalkadach przypinano je do siodeł czy kułbak lub też zarzucano na plecy jeźdźca. Kałkan rozpowszechniony na Wschodzie u schyłku XIV wieku, przyjęty został w Polsce dopiero w XVI wieku i używany był przez formacje lekkiej jazdy aż do połowy XVIII wieku. Przywieziono go do Polski wraz z innym typem tarczy wschodniej. Była to mała tarcza metalowa, okrągłego kształtu, niezbyt wypukła, o powierzchni dekorowanej inkrustowanym ornamentem, pochodzenia perskiego. W zbiorach polskich znajduje się spora liczba kałkanów, np. w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Muzeum Czartoryskich w Krakowie, w Państwowych Zbiorach Sztuki na Wawelu itp. Generalnie charakteryzują się one bogatym lub skromnym wyposażeniem w ornamentacje. Bogate kałkany pokryte są ozdobnymi tkaninami, wysadzane drogimi kamieniami, przyzdabiane złoconymi blaszkami itp., natomiast te skromniejsze mają tylko umbo (zwane również uchwałom) oraz guzy i są pokryte ornamentalnymi malowidłami, dosyć prymitywnymi w formie. Umba - to uchwały kałkanu; w dawnej Polsce specjalizowali się w ich wytwarzaniu złotnicy miast płd. wsch. kresów - do szczególnie znakomitych należeli tu majstrowie lwowscy. Z ich to pracowni wychodziły opisywane przez Łozińskiego uchwały robione w rozetkę, ślimak, gwiazdkę czy węzeł.








Cofnij
Menu

Ubezpieczenia Olsztyn | Archiwum | Ubezpieczenia Olsztyn