Rys historyczny i ogólna charakterystyka szabli



Szabla jest długą bronią sieczną o zawsze zakrzywionej i jednosiecznej głowni (czasami o obosiecznym sztychu, w postaci pióra), przeznaczona głównie do cięcia, rzadziej do pchnięcia, charakteryzująca się trzema podstawowymi typami rękojeści: l) otwartą (najstarszą); 2) półotwartą; 3) zamkniętą; przy czym rękojeść otwarta mogła mieć jelec, natomiast rękojeści półotwarte i zamknięte jelec miały zawsze. Budowa rękojeści oraz głowni określała właściwości funkcjonalne szabli, stąd jej większa lub mniejsza krzywizna, która przy odpowiednim wyważeniu całości dawała możliwość cięcia na dużej powierzchni, w przeciwieństwie do prostego miecza, przeznaczonego do cięcia - rąbania na krótkiej powierzchni. Szabla jako broń znana była już w starożytności w Persji, Asyrii, w Egipcie. W średniowiecznej Europie pojawiła się w IV wieku dzięki wędrówkom ludów, nie wywierając jednakże żadnego wpływu na ówczesne uzbrojenie europejskie, a następnie dzięki kontaktom militarnym i handlowym z Turkami i z Tatarami. Poprzez kontakty ze Wschodem szabla pojawiła się we wczesnym średniowieczu na Rusi Kijowskiej i na Węgrzech, w przypadku Rusi poprzez kontakty militarne z Chazarami, Połowcami oraz Pieczyngami. Na terenie Polski, pozostającej wówczas pod wpływem kultury zachodniej, szabli używano sporadycznie. W średniowiecznej Europie (również w Polsce) szabla występowała jako broń plebejskiej piechoty. W XVI wieku na Węgrzech oraz w Polsce (pod wpływem węgierskim) wykształcił się wraz z rozwojem jazdy lekkiej typ szabli bojowej, będący efektem asymilacji wpływów wschodnich. Szabla polska, wywodząca się pośrednio od szabli wschodniej, a bezpośrednio od węgierskiej, rozwinęła się na przełomie XVI/XVII wieku (szabla węgiersko-polska, batorówka, zygmuntówka) i w XVII wieku (karabela bojowa i kostiumowa, szabla husarska, szable ormiańskie) tworząc typy niepowtarzalne, nigdzie poza Polską nie spotykane, wywierając bezpośredni wpływ na kształtowanie się form późniejszych, aż do czasów nam współczesnych (np. szabla polska wz. 1976), jak również na kształtowanie się form zachodnioeuropejskich od XVIII wirku. Szabla zachodnioeuropejska, w przeciwieństwie do polskiej, wykształciła się z broni o prostej głowni poprzez jej skrzywienie, stąd początkowo jej duże rozmiary oraz duża masa przy pozostawieniu oprawy rękojeści typowej dla broni zachodniej. Dopiero od XVIII wieku na zachodzie Europy szabla zaczęła nawiązywać do formy szabli polskiej, głównie poprzez konstrukcję rękojeści; z drugiej strony toroń zachodnioeuropejska wywarła pewien wpływ na kształtowanie się szabli polskiej, poprzez zastosowanie np. do szabli husarskiej tak bardzo typowego dla tliej palucha. Szabla jako broń utrzymała się aż do II wojny światowej. Obecnie używana jest tylko jako broń boczna i paradna. W wielu językach europejskich nazwa szabli brzmi prawie identycznie: po węgiersku sabłya (i stamtąd zapewne przywędrowała do Polski - za czasów Stefana Batorego), po niemiecku sabel, po włosku sciabola, po francusku s`avra.




Cofnij
Menu

Ubezpieczenia Olsztyn | Archiwum | Ubezpieczenia Olsztyn