Batorówka, Zygmuntówka



Batorówka jest szablą polską, których nazwa pochodzi od osoby króla Stefana Batorego; wyznacznikiem jej jest głownia o specyficznych formach dekoracyjnych trawionych lub rytych i nabijanych złotem (lub nie); popiersia Stefana Batorego, herbu rodziny Batorych Wilcze Kły oraz napisów z tytulaturą Stefana Batorego (najczęściej - spotykanym jest napis: Stephanus D. (EO) G. (Ratia) Rex Poloniae D. (UX) Prus. (siae) - Stefan z Łaski Bożej Król Polski, Książę Prus, oraz z dat i napisów typu: Genoa, Genova, Frangia, Fringia; Batorówki należą, do najstarszych szabel polskich, na głowniach których występują wizerunki oraz imiona monarchów. Całkowicie mylne jest interpretowanie Batorówek jako szabel będących własnością króla. Zachowane do dnia dzisiejszego szable, bezpośrednio z osobą Stefana Batorego związane, nie noszą żadnych znamion przynależności do niego. Batorówki ze swymi charakterystycznymi napisami oraz formami zdobniczymi są formą upamiętnienia i przywiązania do władcy. W zakresie form konstrukcyjnych Batorówki są szablami głównie o rękojeści typu otwartego, sporadycznie zamkniętego; używano ich od ostatniej ćwierci XVI wieku, jednakże głównie, w I połowie XVII wieku, a także później, ale ze zmienionymi oprawami, np. w stylu szabel husarskich. Specyficzną odmianą Batorówki były tzw. Batorówki gdańskie (określenie współczesne), charakteryzujące się formami dekoracyjnymi, typowymi dla Batorówek "klasycznych", przy czym napis na ich głowniach, jak również umieszczony wizerunek królewski zaczerpnięte były z monet gdańskich (stąd nazwa tych szabel) bitych od chwili zdobycia Gdańska przez Stefana Batorego, tzn. dokładnie od rozbicia pod Tczewem w 1577 roku wojsk najemnych arcyksięcia Maksymiliana II. Batorówki gdańskie były najprawdopodobniej montowane w Gdańsku z importowanych głowni, tam oprawiane oraz zdobione. W przeciwieństwie do Batorówek zwykłych są one adekwatne do okresu panowania Stefana Batorego i zanikają u schyłku XVI wieku; do czasów współczesnych zachowało się jedynie kilka znanych egzemplarzy tego typu szabel, dwa z nich znajdowały się w przedwojennych zbiorach Muzeum Ordynacji Krasińskich w Warszawie oraz w zbiorach Berlińskiego Zeughauzu; obydwie te szable miały oprawy zamknięte w stylu zachodnioeuropejskim z końca XVI wieku z paluchami, przy czym szabla berlińska wyposażona była w rękojeść rozwiniętą w tzw. furdyment. Szabla warszawska o długości głowni 86 cm była prawie prosta, z charakterystycznym ornamentem na płazach głowni, napisem Frangia (trawionym i pozłacanym). Pochwa jej była obciągnięta aksamitem i oprawiona w okucia ze złoconego srebra pokrytego repusowanymi ornamentami, na których znajdował się herb Wieniawa i litery I.W.Z.P. Szabla berlińska miała głownię o sporej krzywiźnie, z wyodrębnionym sporym piórem i ciągniona była w trzy bruzdy. Ornament na niej zbliżony był do ornamentu szabli warszawskiej, z tym że napis Frangia umieszczony był w poprzek, a nie wzdłuż, jak u szabli warszawskiej.
Od osoby króla Zygmunta III Wazy pochodzi Zygmuntówka. Szable tego typu charakteryzowały się głownią o specyficznych formach ornamentacyjnych, składających się z nabijanego złotem wizerunku popiersia króla, napisów składających się - z jego imienia, i tytulatury (najczęściej spotykaną formą napisu jest: SIGISMUNDUS III REX POLONIAE - Zygmunt III król Polski), dat oraz różnego typu ornamentów i napisów okolicznościowych. Głownie tego typu oprawiane były w rękojeści tak otwarte, jak i zamknięte, gdyż nie jest to typ konstrukcyjny, ale stylistyczny szabli poprzez swoje odrębne formy ornamentacji. Zygmuntówki to szable pochodzące z okresu panowania Zygmunta III Wazy (1587—1632), w przeciwieństwie do wcześniejszych Batorówek, których większość pochodzi z okresu późniejszego niż panowanie Stefana Batorego, od którego nosiły swą nazwę. Szable zaś z napisami lub wizerunkami odnoszącymi się do króla Zygmunta I lub Zygmunta Augusta są szablami fałszywymi, wytwarzanymi później; gdyż w okresie panowania tych władców szabla była w Polsce orężem mało popularnym i rzadko jeszcze stosowanym. O tym, że Zygmuntówki musiały być bronią zarówno popularną, jak i znakomitą, w sensie funkcjonalnym, świadczy oryginalny wiersz z epoki:


U drzwi domostwa wszystkie klamki, ćwieki, haki,
Albo ucięte, albo noszą szabel znaki.
Pewnie tu próbowano hartu Zygmuntówek,
Któremi można śmiało ćwieki obciąć z główek,
Lub hak przerżnąć, w brzeszczocie nie zrobiwszy szczerby.






Cofnij
Menu

Ubezpieczenia Olsztyn | Archiwum | Ubezpieczenia Olsztyn