Siodło i strzemiona


Do początku XVI wieku polska jazda używała siodeł w typie zachodnioeuropejskim. Natomiast Od XVI wieku obok siodeł zachodnich wchodzą w użycie i inne, zaczynają działać wpływy Wschodu w tej dziedzinie, tak samo jak działają na uzbrojenie i ubiory. Siodło wschodnie zasadniczo różni się od zachodniego, tym że łęki spoczywają na dwóch ławkach, leżących wzdłuż grzbietu konia, po obu stronach kręgosłupa. Urządzenie to zwiększa powierzchnię przylegania, przez co nacisk na grzbiet staje się mniejszy, co znów utrudnia odsednienie konia. Siodła wschodnie już w XVI wieku rozpowszechniły się w Polsce (gdzie wytworzyły się odmiany specyficznie polskie), na Węgrzech i w Rosji. W XVIII wieku zaczęto zasadę ławek stosować w lekkiej kawalerii Europy zachodniej, a w XX wieku wszystkie siodła wojskowe pochodziły od siodła wschodniego. Siodła te, o bardzo wysokich łękach, z których tylny stanowił rodzaj półkolistego oparcia, posiadały często strzemiona o stopkach tak dużych, że cała podeszwa mogła się na nich oprzeć. Początkowo zaczęto ich używać w pierwotnym kształcie, potem, w drugiej połowie XVI wieku, wytworzyły się formy polskie i węgierskie, niezmiernie do siebie zbliżone. W Polsce spotykamy dwa różne typy siodeł. Pierwszy ma wysokie łęki, dzięki czemu siedzisko jest głębokie. Łęki te jednak nie są aż tak wysokie, jak w starych siodłach wschodnich. W dawnej polszczyźnie łęki nazywano kulami. Siodła te zwano "łękami". Kitowicz pisze: "Łęk był o dwóch kulach (to znaczy, według dzisiejszej terminologji - łękach) równych, między które siadał jeździec". Nazwa "łęk" oznaczająca całe siodło, a nie tylko jego przedni lub tylny górny brzeg, zachowała się do połowy XX wieku, co prawda w nieco zmienionej formie, w Rosji, gdzie siodła wojskowe, budową bardzo przypominały dawne polskie "łęki", zwano je "łenczykami". Drugi typ siodła ma siedzisko całkiem płaskie, o profilu nie głębszym niż dzisiejsze siodła sportowe, z tyłu jest niskie, zakończone półokrągło, z przodu ma wysoki łęk lub dość długą kulę, pochyloną ku szyi końskiej. Może tego rodzaju siodła zwano terlicami, chociaż nazwa ta oznacza właściwie tylko sam szkielet bez materacowania lub poduszki. Siodła obydwu polskich zasadniczych typów, są często bardzo bogato zdobione, jak również i pozostałe części rzędów. Za przykład może posłużyć piękny rząd, należący podług tradycji do Oskierki, który znajdował się w orszaku Ossolińskiego podczas jego poselstwa do Rzymu w roku 1633, a przechowywany obecnie w Muzeum Wojska. Składa się z uzdy, siodła ze strzemionami, napierśnika i podogonia. Rzemienie uzdy pokryte złoconymi blachami brązowymi, takimi samymi blachami ozdobiony naczółek i nachrapnik (którego blacha jest podtrzymywana przez dwa łańcuszki). Wodze z taśmy karmazynowej, przerabianej złotem. Na ogłowiu szkofia do piór złocona, wysadzana rubinami i naśladownictwem diamentów. Siodło o dwóch wysokich łękach, pokryte suknem karmazynowym, haftowanym złotem tybinki również. Przednia strona przedniego łęku i tylna tylnego, obite złoconą blachą brązową, takąż blachą pokryte wystające części ławek. Napierśnik i podogonie ze skóry czerwonej, pokryte blachami złoconymi. Strzemiona brązowe złocone. Wszystkie blachy pokryte ornamentem roślinnym na tle groszkowanym. Okucia łęków, wielkie blachy napierśnika, podogonia, naczółka i nachrapnika wysadzane krwawnikami, nabijanym złotem. Na dwóch krwawnikach herb Oskierka, na czterech monogramy. Za przykład siodła drugiego typu może służyć siodło jakoby po Stefanie Czarnieckim, znajdujące się również w Muzeum Wojska. Jest ono pokryte aksamitem niebieskim, haftowanym srebrem. Przód i tył siodła oraz końce ławek są obite srebrną złoconą blachą. Siodła jednego z powyższych typów, lecz nieozdobne, niemateracowane, pokryte skórą, zwano jarczakami. Poza tym spotykamy nazwę "bardela", co oznaczało poprostu siodło bez szkieletu, zrobione z płótna i wypchane słomą, nie posiadające strzemion, a służące do ujeżdżania młodych koni. Słowo "kulbaka" oznaczało, według wszelkiego prawdopodobieństwa, siodła wszelkiego rodzaju, a przynajmniej tylko w pewnym czasie oznaczano nim jakiś szczególny typ.





















Cofnij
Menu

Ubezpieczenie Olsztyn | Archiwum | Ubezpieczenie Olsztyn