Ubiory męskie niemieckie późnego średniowiecza

Moda niemiecka miała zapewne w okresie średniowiecza dla współczesnych obserwatorów wyraźne lokalne właściwości, z których obecnie można zauważyć w dziełach sztuki jedynie drobne różnice u akcesoriach, np. w pasach, zaponach, czepcach, oraz dłuższym okresie noszenia pewnych ubiorów. Źródła pisane — kroniki, które zostały opublikowane już w ciągu XIX wieku — zawierają liczne nazwy lokalne ubiorów; notują również i opisują nowe ich odmiany. Zarówno opisy formy szat w kronikach, jak i daty ich występowania wskazują na równoczesne prawie pojawianie się tych samych typów kroju w ubiorach niemieckich i francuskich. Niemieckie nazwy ubiorów w modzie średniowieczne; sprawiały historykom pewne trudności przy ich interpretacji, zwykle jednak wyjaśniały wystarczająco ich znaczenie krótkie komentarze w źródłach, co pozwalało na wyszukanie odpowiedników ue współczesnej modzie francuskiej. W okresie przemiany szerokiego i długiego ubioru męskiego XIV wieku na odzież coraz węższą i krótszą forma przejściowa mody przejawia się współcześnie do połowy stulecia we Francji i w Niemczech w postaci ubiorów z dużą ilością klinów wszywanych od wysokości bioder. Podkreśla to opis kroniki limburskiej, która w 1350 roku zaznacza następną zupełną zmianę kroju przez odrzucenie poszerzających klinów i znaczne skrócenie zwężonych przez to ubiorów. Niemiecka nazwa męskich ubiorów Rock odpowiada fancuskiej gippon lub jaquet. Płaszcze niemieckie o dzwonowatej lub kolistej formie, nakładane przez głowę okrągło wyciętym otworem, mające nazwę Heuke, odpowiadają francuskim cloche. To samo źródło zaznacza utrzymanie dawnego kroju z klinami tylko w długich ubiorach ludzi starych, jak również stwierdza pojawienie się w 1362 roku w Niemczech wiązania nogawic z obcisłym ubiorem spodnim, zwanym Schappe lub Joppe. W 1356 roku wierzchni niemiecki ubiór mógł sięgać na szerokość dłoni ponad kolana. Ubiór wierzchni cywilny tej długości zwany był Lendner, a gdy był nałożony na kolczugę, nosił nazwę Wappenrock lub Ritterrock (francuska nazwa cotte d'armes). W II połowie XIV wieku obydwa rodzaje ubioru, cywilny Lendner i rycerski Wappenrock lub Waffenrock, uległy tak znacznemu skróceniu, że pas znalazł się na samym brzegu u dołu ubioru. Niemiecki Wappenrock był często grubo przeszywany na wacie, z widocznymi pręgami wgłębionymi od ściegów, i mógł mieć dekorację heraldyczną lub wyszytą impresę z osobistym godłem rycerza. Wappenrock przeszywany na wacie miał pokrycie z barwnej tkaniny jedwabnej wysokiej jakości bądź też z sukna, natomiast użytkowy i noszony pod kolczugą kaftan watowany miał pokrycie tylko z płótna lub bawełnianej tkaniny z osnową lnianą, tzw. barchent, który mógł być barwiony. Grube ubiory spodnie włożone pod kolczugę chroinły od ucisku zbroi kolczej na ramionach i chłodu w zetknięciu z metalem. Nosiły one nazwę Wambesch, zniekształcona z francuskiego gambesson. Do ich watowania służyły pakuły konopne, w lepszym zaś wykonaniu lekka bawełna lub wełna. W niemieckich rzeźbach nagrobkowych można odnaleźć wszystkie te szczegóły, ale są duże wahania w datowaniu zabytków; przyjąć bowiem należy, że choć znana jest data zgonu przedstawionego na nagrobku rycerza, często nie jest wiadomy czas wykonania rzeźby. Ze względu na duży koszt sprawiania nowego rynsztunku niezamożni rycerze niemieccy używali długo dawnej zbroi ochronnej i Waffenrock o przestarzałej formie z nisko zawieszonym pasem jeszcze w XV wieku, co wywarło również wpływ na kształtowanie się mody cywilnej w Niemczech. Przykładami czerpanymi z dzieł sztuki niemieckiej i francuskiej poparta została teza P. Posta o wpływie odzieży obozowej na uformowanie się wąskiego ubioru (około 1330 roku) najpierw wśród rycerstwa. Ze względu na trudności, jakie występują często przy opisywaniu dzieła sztuki przy użyciu podręczników niemieckich, w których nazwy ubiorów nie są dokładnie interpretowane i które nieściśle ustalają zasadnicze cechy kroju z końca XIV wieku, warto uzupełnić znaczenie nazw jeszcze dwóch ubiorów tego okresu. W tekstach niemieckich spotyka się określenie tappert lub tabard. Według Posta nazwa ta odpowiada formie francuskiej houppelande, która w końcu XIV wieku krojono bardzo szeroko, kloszowo i dawano jej rękawy otwarte, również szerokie. Te fałdziste ubiory spływały na stopy i ciągnęły się u mężczyzn i u kobiet po ziemi. Niemiecki Schapel odpowiada oczywiście francuskiemu chapel i oznacza wianek z kwiatów lub noszoną na włosach opaskę metalową z rozetkami na obręczy. Wzmianki o pojawieniu się różnych szczegółów ubiorów męskich i kobiecych znajdujemy nie tylko w kronikach niemieckich, ale i w ustawach miejskich, skierowamch np. przeciw zbytkowi wśród mieszczaństwa Spiry, Frankfurtu i innych miast. O nadmiernej ilości guzików mówią w latach 1360-1362 ustawy Limburga i Kolonii. O noszeniu czepców zwanych Kruseler pochodzi wzmianka ze Spiry w 1356 roku. Ponadto w ustawach miejskich tych lat są liczne zakazy noszenia zwisających około łokcia końców rękawów i zdobienia ubiorów mieszczańskich haftowanymi godłami na wzór rycerskich impres na Waffenrockach. W ciągu XV wieku cały zasób form fantazyjnego francuskiego kroju rękawów workowych o ostrym końcu i zaokrąglonych spotyka się w ikonografii niemieckiej mody. W Niemczech przeważają wśród rękawów workowych ciężkie, olbrzymie, obszyte futrem rękawy zaokrąglone. Dodanie futra i zapewne grubsza tkanina wełniana użyta do sporządzenia robe sprawiają wrażenie pewnej oryginalności mody niemieckiej, tym bardziej że najczęściej noszone są jeszcze spóźnione w modzie szerokie pasy z ogniw wypukłych naszytych na skórę. Przez Niemcy w I połowie XV wieku przechodzi także dziwaczna moda brzęczących srebrnych dzwonków. Większą oryginalność osiąga moda niemiecka, znana z dużej ilości zabytków malarstwa, rzeźby i rycin, w ostatnim dwudziestoleciu wieku XV. W przeciwieństwie do mody francuskiej tego okresu, która zaczęła się już wyzbywać drobiazgowości w zdobieniu na rzecz dużych foorm w ubiorach męskich i kobiecych, moda niemieckia utrzymała konsekwentnie obcisłość krótkich ubiorów męskich i wydłużony kształt obuwia. Przejęte z mody flamandzkiej szczegóły podawane były przez niemieckich krawców z dużą przesadą w zbyt krótkich i ciasnych ubiorach. Uporczywie powtarzała te szczegóły niemiecka młodzież mieszczańskiego pochodzenia, zwłaszcza młodzi rzemieślnicy nie liczący się z surowymi zakazami i grzywnami, które nakładały na nich magistraty. Obok tej groteskowej mody widać na portretach malowanych na epitafiach starszych przedstawicieli mieszczaństwa niemieckiego w ubiorach długich, ciemnych i poważnych. W ostatnich dwudziestu latach XV wieku wyróżnia się w Niemczech model młodzieńczego stroju, odcinanego w pasie i wydłużonego na przedzie i w tyle. Wydłużenie to wzorowane na modzie flamandzkiej, ma formę gładkiego płatu sukna lub też jest ułożone trwale w promieniste fałdy. Poza Niemcami formę takiego ubioru spotyka się w Polsce w dziełach Stwosza. W Niemczech krój ten, z fałdami na stałe utrwalonymi sztywnikiem, przeszedł do cywilnej odzieży z noszonycb pod późnogotycką zbroją turniejową kaftanów o długości około 90 cm. zwanych Schachter, uszytych z mocnego płótna. Zbrojnym pachołkom obozowym, którzy nie używali kutej zbroi, kaftany takie dawały wystarczająca ochronę w razie spotkania z przeciwnikiem. Szczególnie bogatym źródłem dla różnych interesujących szczegółów są niemieckie ryciny z ostatnich dwudziestu lat XV wieku np. Schongauera Durera i in. W ciasnych ubiorach młodych elegantów niemieckich tego okresu pojawia się nowy motyw - rozcinanie wąskiego rękawa w górnej części na pionowo rozchylające się pasy tkaniny. Rozcinanie tkaniny przechodzi też na przód ubiorów i ma wyłącznie cel dekoracyjny: daje zwłaszcza dobry efekt przy rozcinanym, jak ubiór cywilny. Waffenrocku, narzuconym na połyskującą zbroję (zob. portrety w zbrojach Stefana i Łukasza Paumgartnerów, malowane przez Durera. Rozcinanie dekoracyjne z końca XV wieku miało się stać ulubionym motywem w modzie niemieckiej XV wieku i oddziaływać przez dłuższy czas na ubiory zachodniej Europy. W osiemdziesiątych latach datuje się pojawienie męskich czepców ukrywających długie włosy. Jeden z najważniejszych przykładów czepca powtarza się w niemieckim rękopisie w 1487 roku (Historia Herpina, Berlin); w różnych wariantach występuje u Durera i w rycinach Wolgemuta do Kroniki Schedla z 1493 roku. Z mody flamandzko-francuskiej przeszła do Niemiec luźna, nie przepasana szuba, noszona na dworze burgundzkim w II połowie XV wieku. Szuba niemiecka, obramowana i przepasana futrem, miała użytkowy, ale przede wszystkim reprezentacyjny charakter; dawała możliwość nakładania rękawów w całości lub noszenia zwisających dekoracyjnie i w tej formie przeszła do mody XVI wieku. Wiele typów ubogiej ludności miejskiej i chłopów przekazały nam zabytki sztuki niemieckiej w grafice i malarstwie, w kompozycjach na temat zajęć w różnych porach roku, a nawet w kompozycjach treści religijnej. Warunki życia chłopów niemieckich nie układały się jednakowo; najgorsze mieli chłopi w Niemczech środkowych i we Frankonii, ponieważ zależni byli od drobnych szlacheckich właścicieli dóbr. Najlepiej żyli bogaci chłopi, posiadacze wielkich dziedzicznych gospodarstw fryzyjskich i westfalskich. Stosunki ekonomiczne wpłynęły również na sposób ubrania chłopów. W twórczości literackiej Hansa Sachsa i satyrycznych pisarzy niemieckich na przełomie XV i XVI stulecia występują typy chłopskie z ośmieszającymi przydomkami: w plastyce ówczesnej nadawano chłopom wygląd karykaturalny, podkreślając zawsze ich krępy wzrost i niezgrabne ruchy. Rysunki i grafika Durera i innych artystów współczesnych trzymają się również ustalonego schematu kompozycji, akcentując niezgrabne i źle skrojone chłopskie ubiory. Odzież chłopską szyli często czeladnicy krawieccy nie posiadający uprawnień cechowych i zwalczani przez magistraty. Przy pracy na roli wąskie nogawki spodni nie były zwykle związane w pasie, lecz długie, opuszczone tylne końce nogawek zwisały wraz z tasiemkami. Często zauważyć można, że nogawki spodni chłopskich, szerokie i nie dostosowane do kształtu łydki, były ściągane rzemieniem obuwia. Charakterystyczne chłopskie obuwie własnej, domowej roboty, ze skóry ściąganej rzemieniem (Bundschuh), stało się godłem na sztandarach chłopskich w okresie walk chłopów niemieckich w XVI wieku.



Wydłużenie z przodu i z tyłu - 1470 rok


Cofnij
Menu

Ubezpieczenie Olsztyn | Archiwum | Ubezpieczenie Olsztyn